Saffron – nhụy hoa nghệ tây vốn nổi tiếng với mức giá đắt đỏ, quý hiếm vốn rất được giới thượng lưu Ba Tư yêu thích. Saffron không chỉ là một mỹ phẩm tự nhiên, hơn hết, sản phẩm này còn sở hữu rất nhiều công dụng có lợi đối với sức khỏe.
Saffron là tên gọi của một loại gia vị được sản xuất từ nhụy hoa nghệ tây – một loài cây lâu năm cho hoa vào mùa thu. Loài cây này thích ứng tốt với loại khí hậu đặc biệt của vùng đất Địa Trung Hải với những con gió mùa hè nóng và khô.
Chính vì vậy những quốc gia như Iran, Hy Lạp, Maroc và Kashmir được cho là thủ phủ của việc trồng và sản xuất saffron, đặc biệt là Iran khi đất nước này sản xuất 90% số nghệ tây trên toàn thế giới mỗi năm.
Nói đến Saffron, có lẽ điểm đầu tiên mà người ta ấn tượng chính bởi cái giá cao ngất ngưởng của chúng.
Đối với sản phẩm nghệ tây có chất lượng cao nhất, giá của nó có thể lên tới 65USD/gr (khoảng 1,4 triệu VND/gr). Và không sai khi nói rằng, nghệ tây đắt hơn rất nhiều thứ kim loại quý và được cho là “vàng đỏ”.
Từ xa xưa, chỉ có giới thượng lưu mới có điều kiện dùng Saffron và nay thứ gia vị này vẫn siêu đắt do sự quý hiếm.
Nhụy vàng của hoa nghệ tây thu hoạch thủ công bằng tay vào mùa thu. Để có 1kg nhụy cần khoảng 170.000 bông hoa (68kg) và trên 40 giờ làm
Để nhân giống, cần hỗ trợ của con người, sinh sản vô tính bằng phần củ dạng giả thân hành dưới mặt đất và phải đối mặt với những vấn đề sâu hại, giun tròn gây bệnh cho củ.
Saffron có giá trị đắt bởi quy trình sản xuất và thu hoạch chúng cực kì thủ công. Phần được lấy từ hoa nghệ tây không phải là thân, củ, hay cánh hoa mà là nhụy hoa. Trong khi mỗi cây nghệ tây chỉ có 4 hoa và mỗi bông hoa chỉ có 3 nhụy.
Nếu phân loại theo chiều dài, Saffron sẽ được chia thành 5 loại dưới đây theo thành phẩm
1. Negin
- Negin là loại saffron cao cấp và đắt đỏ nhất. Để thu hoạch được loại sợi này, người ta phải hái hoa từ sáng sớm và tách sợi từ khi hoa còn tươi.
- Nhuỵ hoa được cắt bỏ phần gốc màu vàng, chỉ để lại phần chấm chân màu vàng và nguyên phần ngọn đỏ phía trên. Do có phần chấm chân vàng nên sợi có hương thơm đậm và chất dinh dưỡng cũng cao hơn hẳn so với các loại khác.
2. Sargol (hay còn gọi là Allred)
- Sargol là những sợi chỉ lấy phần màu đỏ phía trên và hoàn toàn không có chút chân vàng nào. Sợi có màu đỏ đậm, cường độ màu sắc cao, nhưng không thơm và không nhiều dưỡng chất như loại Negin. Ở nhiều nơi, người ta sử dụng những phần đầu nhụy bị gãy dùng cho Sargon nên giá thành của chúng sẽ thấp hơn Negin.
3. Pushali
- Pushali là loại sợi được cắt sâu hơn Negin nên cũng dài hơn và có nhiều chân vàng hơn. Do phần chân vàng dài nên trọng lượng bị tăng lên khá nhiều tuy nhiên chất lượng kém hơn vì vậy nó có giá thành rẻ hơn cả Negin và Allred.
4. Bunch (hay còn gọi là Dasteh)
- Đây là loại sợi saffron bao gồm cả phần chân nhuỵ lẫn đầu nhuỵ, nguyên vẹn y như khi mới hái. Tuy nhiên do phần chân vàng dài gấp nhiều lần nhuỵ cho nên loại này rất rẻ và cũng không phổ biến.
5. Konj (hay còn gọi là Konge)
- Konj là loại phần gốc màu vàng hoặc trắng (hoàn toàn không có sợi đỏ) được cắt ra sau khi người ta sản xuất các loại Negin, Allred, Pushali, loại này không còn giữ được quá nhiều giá trị dinh dưỡng nên rất rẻ.
- Với cách phân loại này có thể thấy saffron Negin là dòng sản phẩm cao cấp và có chất lượng tốt nhất trong tất cả các loại saffron trên thế giới.
Trong ẩm thực, Saffron tạo nên hương vị và màu sắc đặc biệt cho các món ăn cao cấp của Pháp, Ấn Độ, Ý, Thụy Điển, Tây Ban Nha… Hương thơm của nhụy hoa nghệ tây gợi mùi mật ong thoang thoảng với đặc trưng là mùi kim loại cùng với mùi cỏ hay cỏ khô, hơi ngọt, tạo cho thực phẩm một màu vàng cam rực rỡ.
Chỉ cần một vài sợi nhụy hoa nghệ tây là có thể có được món ăn ngon hoàn hảo về mùi, vị và màu sắc.
Trong ẩm thực, Saffron tạo nên hương vị và màu sắc đặc biệt cho các món ăn cao cấp của Pháp, Ấn Độ, Ý, Thụy Điển, Tây Ban Nha… Hương thơm của nhụy hoa nghệ tây gợi mùi mật ong thoang thoảng với đặc trưng là mùi kim loại cùng với mùi cỏ hay cỏ khô, hơi ngọt, tạo cho thực phẩm một màu vàng cam rực rỡ.
Chỉ cần một vài sợi nhụy hoa nghệ tây là có thể có được món ăn ngon hoàn hảo về mùi, vị và màu sắc.
Tác dụng – Lợi ích sức khoẻ của nhụy hoa nghệ tây
Tăng sức khoẻ tim mạch
Các nghiên cứu gần đây đã cho thấy trong nghệ tây có thành phần giúp tăng cường sức khỏe của hệ thống tim mạch. Trong nhụy hoa nghệ tây có chứa các chất chống oxy hóa, rất tốt cho tim và mạch máu. Thành phần Crocetin có trong nghệ tây giúp kiểm soát lượng cholesterol trong máu, giảm thiểu nguy cơ xơ vữa động mạch.
Ngăn ngừa ung thư
Trong nhụy hoa nghệ tây có chứa một hợp chất là crocin, là chất tạo nên màu vàng của nghệ tây. Crocin có tác dụng ngăn ngừa sự phát triển của tế bào ung thư; thông qua kích hoạt apoptosis (sự rụng chết tế bào). Không chỉ thế crocin còn có tác dụng kích thích sự hình các tế bào bạch cầu Lympho (các tế bào miễn dịch giúp tiêu diệt các tế bào ung thư).
Tăng cường trí nhớ
Nghiên cứu cho thấy trong nhụy hoa nghệ tây có nhiều thành phần giúp tăng cường trí nhớ; đặc biệt là crocin. Ở Nhật Bản, người ta sử dụng nhụy hoa nghệ tây để điều trị bệnh mất trí nhớ, bệnh parkinson và viêm nhiễm.
Điều trị trầm cảm
Thành phần chứa trong Saffron được các nhà khoa học đánh giá cao trong việc điều trị bênh trầm cảm
Trầm cảm là một vấn đề xảy ra rất phổ biến ngày nay. Và mặc dù có vô số loại thuốc để điều trị trầm cảm, nhụy hoa nghệ tây được xem là một biện pháp điều trị trầm cảm tự nhiên mà hiệu quả. Một nghiên cứu cho thấy tác dụng của nghệ tây tương đương với thuốc chống trầm cảm imipramine, thường dùng để điều trị bệnh trầm cảm từ nhẹ đến trung bình.
Tác dụng này của nghệ tây đến từ crocin và safranal. Cả hai chất này đều điều chỉnh các chất dẫn truyền thần kinh dopamine, serotonin, và norepinephrine, có liên quan đến tâm trạng của con người
Cải thiện hội chứng tiền kinh nguyệt
Nghiên cứu cho thấy nhụy hoa nghệ tây có tác dụng làm giảm đáng kể các triệu chứng của hội chứng tiền kinh nguyệt.
Nguyên nhân được cho là nhụy hoa nghệ tây có tác dụng ảnh hưởng đến chất dẫn truyền thần kinh serotonin.
Giảm tình trạng kháng insulin
Kháng insulin là tình trạng phản ứng dưới mức bình thường của cơ thể với nồng độ insulin nội tiết tố. Đây là một nhân tố hàng đầu gây ra sự phát triển của bệnh tiểu đường. Và crocetin, một hợp chất được tìm thấy trong nhụy hoa nghệ tây có tác dụng giải quyết tình trạng này.
Tính chất chống oxy hoá và chống viêm của crocetin giúp giảm bớt sự thiếu insulin. Từ đó, ngăn ngừa và giảm thiểu được bệnh tiểu đường.
Tăng cường thị giác
Thoái hoá điểm vàng là một trong các nguyên nhân hàng đầu gây ra bệnh mù lòa ở người già tại các nước phát triển. Khi bệnh thoái hoá điểm vàng phát triển, các tế bào nhạy cảm trong võng mạc của bạn bắt đầu phân hủy theo thời gian.
Tuy nhiên, nghiên cứu cho thấy bổ sung nghệ tây có thể dẫn đến sự cải thiện ổn định lâu dài trong chức năng võng mạc ở những người bị thoái hoá điểm vàng. Tác dụng này của nhụy hoa nghệ tây đến từ hai hợp chất là crocin và crocetin.
Điều trị rối loạn tiêu hoá
Từ lâu, nghệ tây đã được sử dụng trong Đông y để điều trị rối loạn tiêu hóa. Nhụy hoa nghệ tây có thể giúp giảm đau bụng, ợ nóng, và khó tiêu đi kèm với loét dạ dày.
Nghiên cứu cho thấy tính chất chống oxy hóa của crocin và safranal có trong nghệ tây giúp ngăn ngừa tổn thương niêm mạc dạ dày, hạn chế được tình trạng loét dạ dày
Dù nhụy hoa nghệ tây có nhiều tác dụng trong ẩm thực và y học nhưng với giá đắt đỏ như vậy cần cân nhắc khi đi mua. Nếu mua để dùng trong ẩm thực để nâng tầm món ăn, tăng tác dụng tốt cho sức khỏe qua ăn uống thì không cần đến quá nhiều thứ gia vị này.
Nếu mua với mục đích làm thuốc chữa bệnh thì quá tốn kém vì để đạt được hiệu quả chữa bệnh cần lượng đủ nhiều và dùng thường xuyên.
Chưa kể thị trường nhụy hoa nghệ tây phức tạp vì lợi nhuận kinh tế mà bị làm giả rất nhiều. Nếu mua phải hàng kém chất lượng có thể gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe.
Thực tế, việc làm giả Saffon đã có lịch sử lâu dài và tiếp diễn đến ngày nay. Lần đầu tiên phát hiện nhụy hoa nghệ tây giả vào thời Trung cổ ở châu Âu. Các phương pháp thường thấy bao gồm trộn lẫn với các tạp chất như củ cải đường, sợi xơ quả lựu, sợi lụa nhuộm đỏ, hoặc phần nhị màu vàng không mùi vị của hoa nghệ tây.
Đặc biệt, nhụy hoa nghệ tây dạng bột càng dễ bị làm giả với các chất độn là bột nghệ, bột ớt…
Vì vậy, khi bỏ lượng tiền lớn mua nhụy hoa nghệ tây cần phải lưu ý xem xét kỹ nguồn gốc, xuất xứ, giấy chứng nhận kiểm nghiệm và tem đảm bảo.
Hiện trên thế giới có nhiều công trình nghiên cứu về xác định loài, giúp phát hiện thật giả nhụy hoa nghệ tây.
